Doğanın milyonlarca yılda yaptığı karbon temizleme işlemini (Silikat Ayrışması), bazalt tozlarını tarım arazilerine serperek yıllara indirmek mümkün. “Enhanced Rock Weathering” (ERW) teknolojisi, atmosferden CO₂ emerken toprağı mineralize ederek çiftçiye ücretsiz gübre sunuyor. Bu, madencilik atıklarını karbon kredisine dönüştüren yeni bir jeo-ekonomik modeldir.

Jeolojinin En Yavaş Döngüsünü “Hacklemek”

Dünya atmosferindeki karbondioksit dengesini sağlayan en temel mekanizma Silikat Ayrışmasıdır (Silicate Weathering). Yağmur suyu havadaki CO2 ile birleşerek zayıf karbonik asit oluşturur, bu asit kayalara (özellikle silikatlara) çarpar ve karbonu kimyasal olarak hapseder. Ancak sorun şudur: Bu süreç milyonlarca yıl sürer.

Bilim insanları ve girişimciler şu soruyu sordu: “Bu süreci hızlandırmak için kayayı toz haline getirip yüzey alanını artırırsak ne olur?”

Cevap: Enhanced Rock Weathering (ERW). Volkanik kayaları (özellikle Bazalt) ince toz haline getirip tarlalara serpmek, bu kimyasal reaksiyonu “jeolojik zaman”dan “insan zamanına” (birkaç yıla) indirir.

Kimyasal Mekanizma: Bazalt Nasıl Karbon Yer?

Bu süreç basit bir fiziksel depolama değil, geri döndürülemez bir kimyasal dönüşümdür.

• Reaksiyon: Bazalt tozundaki kalsiyum ve magnezyum silikatlar (CaSiO3 gibi), yağmur suyundaki CO2 ile tepkimeye girer.
• Sonuç: Bu tepkime sonucunda CO2 atmosferden çekilir ve yeraltı suyuna Bikarbonat iyonları HCO3- olarak karışır.
• Okyanus Faydası: Bu bikarbonatlar nehirlerle okyanuslara taşınır ve orada binlerce yıl boyunca stabil kalır. Üstelik okyanus asiditesini düşürerek (alkaliniteyi artırarak) mercanları korur.

Sektörel Fırsat: Çiftçi ve Madenci İçin Kazan-Kazan

ERW, dünyada nadir görülen “yan etkisi olmayan” teknolojilerden biridir ve iki sektörü birleştirir:

1. Tarım: Bazalt tozu, toprağa yavaş salınımlı Kalsiyum, Magnezyum, Demir ve Fosfor verir. Bu, kimyasal gübre ihtiyacını azaltır, toprağın pH dengesini düzenler ve bitki verimini artırır. Kaolin/Diatomit işine benzer şekilde, bu doğal bir “toprak düzenleyici”dir.
2. Madencilik: Taş ocaklarında “atık” (pasa) olarak görülen bazalt tozları, artık bir Karbon Kredisi ürünüdür. Microsoft gibi devler, bu işlemi yapan şirketlerden ton başına yüzlerce dolar karbon kredisi satın almaktadır.

4. Sonuç ve Türkiye Vizyonu

Türkiye, Güneydoğu Anadolu (Karacadağ Volkanı) ve İç Anadolu’da devasa Bazalt Platomlarına sahiptir. Aynı zamanda geniş tarım arazilerimiz var.

Mevcut taş ocaklarının atık tozlarını, tarım arazilerine serperek hem çiftçinin gübre maliyetini düşürmek hem de küresel karbon borsasından pay almak, Türkiye için uygulanması en kolay ve en stratejik “Yeşil Mühendislik” hamlesidir. Jeologlar için bu, sadece kaya kırmak değil, iklimi tamir etmektir.

---

Kaynaklar

1. https://www.nature.com/articles/s41586-020-2448-9 (Nature – ERW’nin Küresel Potansiyeli Makalesi)
2. https://undp.org/blog/enhanced-rock-weathering (UNDP – İklim Değişikliği ve Kayaç Ayrışması)
3. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fclim.2023.1186482 (Bazalt Tozunun Tarımsal Verime Etkisi)
4. https://time.com/collection/best-inventions-2023/6324006/undo/ (Time Magazine – ERW Girişimi “Undo” Analizi)